30 -3443

زنگانین چيلاندار کندينده اخته چيليک / رضاعلی کريمي

اخته چيليک هابئله اؤکوز دؤيمک يا اؤکوز بورماق اسکي طيببي پئشه لردن...

22 اسفند 1389

یانیلماجلار / علی برازنده

«يانـيلتماج», «يانيلماجا», «ياهالتماجا», «شاشيرتماجا», «تکرارلاما» و «تکرله‌مه»لر تورکلرين آراسيندا تانـينميش اوشاق فوْلکلوْرو...

09 تیر 1390

خياوادا آتالار سؤزو و دئییملر/ سولماز محمد رضايي

سیمی‌دی،لنگری دی، چوخ بیلیب آز دانیشماق، ایگیدین لنگری دی. -ننه سینه باخ...

Açıq Söhbət/ آچیق صحبت

بولاق

سؤزه باشلایان: موسی موسوی

اوجاق باشینداکیلار: اؤزگور قیزیل‌یورد، ائلناز سرداری‌نیا، ذکیه ذوالفقاری، ربابه ت. زنوزی، سارسیلماز سومر،  علیرضا صرافی، محمد زنگانلی، مصطفی رزاقی، ناصر مرقاتی و...

 

 شعر

________________________________________

 قایناق شخص:  آنام  جمیله داداشی.   زنگان، هَجَری (ایجرود)، چاییرلی کندیندن. یاشی: تقریبا 71.

________________________________________

 بولاخ سنی، بولاخ سنی

خئیرین اولسون بولاخ سنی

 بولاخ سنده اوتورورلار،

حنالی ال باتیریرلار

 بولاخ سنده قوم اولئیدیم،

ارییئیدیم موم اولئیدیم.

 

ناغیل

بو ناغیلدا "بولاغین" اؤنملی رولو اولدوغونا گؤره  پایلاشیرام.

قایناق شخص: معصومه داداشی، زنگان، هَجَری (ایجرود)، چاییرلی کندیندن. 65 یاشیندا

ناغیل زنگانا باغلی هجری آغزیلا یازیلمیشدیر.

________________________________________

 بیر د‌نه قیزین ننه‌لیگی واریمیش، بیر تومچ یون وئرر بیر د‌نه اینئک وئرر، دئیر:

-         آپار بو اینئگی یای، بو یونو ده ائییرگینن آخشام اولاندا گئتگه‌گینن  اینئگین سوتون ساغاق.

بو بیر گون گئدر اینئگی قئیتره گتیره، بونون یونونو یئل آپارار، آپاریب، سالار قرینین پاجاسینا. قرینین پاجاسینا یونو سالدی، یون دوشدو، قری دئیر:

- گل‌گینن باشیما باخ‌گینان من سنین یونون وئریم.

گئدر قرینین باشینا باخاندا، دئیر:

-         منیم باشیم یاخشیدی یا ننه‌لیگین باشی یاخشیدی؟

دئیر:-      خئییر سنین باشین یاخشیدی

دئیر:-         منیم ائویم یاخشیدی یا ننه‌لیگین ائوی یاخشیدی؟

دئیر:-         خئییر سنین ائوین یاخشیدی

دئیر:-         گئت بولاغین ایکیسینی سای، اوچونجونده ال- اؤزون یو، گئت‌گینن ائویزه!

بو گئدر ایکینی سایار اوچو گئچنده ال – اوزونو یویار، بو قیز بئله اولار آی ایشیغی کیمین. گئدر اؤیه ننه‌لیک گؤرر بو بئله گؤیچکلشیب، (دئیر):

-         نَمَه اولوب سنه؟ نئیه بوجور گؤیچکلشمیشَن؟

دئیر:-         واللاه قضیه بوجورودو.

ننه‌لیک  قیزی سالار تندیره، *** قویار تندیرین آغزینا، اؤز قیزینا ... یون وئرر دئیر:

-         آپار سن ده اینئکلری یای قوی سن ده اوجور گؤیچکلش‌گینن!

 پادیشاهین اوغلو بو ننه‌سیز قیزا عاشیغیمیش.

بو دا گئدر آپارار یونو بیله- بیله سالار قرینین پاجاسینا. دئیر:

-         قیزیم گه باشیما باخ‌گینان.

گلر باشینا باخا دئیر:

- منیم باشیم یاخشیدی یا سنین ننه‌ن باشی یاخشیدی؟

دئیر:-         منیم ننه‌مین باشی یاخشیدی.

دئیر:-         منیم ائویم یاخشیدی یا سنین ننه‌ن ائوی یاخشیدی؟

دئیر:-         خئییر بیزیم ائویمیز یاخشیدی.

دئیر:-         گئت‌گینن بولاغین بیرینی سای، ایکیسینده ال- اؤزون یوگینان، گئد اؤیوزه!

بو گئدر بولاغین بیرینی قویار ایکیسینده ال- اوزونو یویاندا، اوزوندن بیر دنه ائششک تزَگی چیخار.

(ننه) دوشر گلر:

-         ویی آللاه!  بوینان قویدو سیتاره بئس (بس) نئیه ائله اولاجاق؟ "گؤیچک قیزین آدی سیتارا ایمیش". بئس او نییه ائله اولدو،  بو نییه بئله اولدو؟

بو یول سیتاره‌نی سالار تندیره پادیشاهین اوغلو گلر بو قیزا ائلچی. گلر بو قیزا ائلچی، بو قیز اوزونو توتار قئییم- قئییم، بونو وئررلر پادیشاهین اوغلو گؤتورر گئدر. پادیشاهین اوغلو گئدر اوزون آچاندا گؤرر خئیر بو گؤردوگو  قیز دؤیور (دئییل). ... آننان (اوندان سونرا) بو پادیشاهین اوغلو دئییرمیش:

- آچ اوزون، گؤروم اوزونده نمه وار؟

دیییرمیش:

-         ننه‌م قوروت وئریب یئییم.

اوزون آچار، پادیشاهین اوغلو چیخار قاچار. چیخار قاچار بو یول بو قیزی گتیریب تحویل وئررلر، آرواد دئیر:

-         خئیر نبینی سیتاره،

زیوره آواره کردی،

منی بیچاره کردی،

زیوره آواره کردی.

او قیزین آدی زیوریمیش. اونو گتیریر وئره، گئدر ویرار (وورار) تندیرین آغزی آچیلیر، سیتاره‌نی چیخاردار، اوننان (اونونلا) یئددی گون، یئددی گئجه توی ائلر، اونو گؤتورر گئدر.

 

قوشما

قایناق شخص: خالام (معصومه داداشی):

گئدر*** کندیمیزه قوناق گئتمیشدیم

گؤردوم کی ییغیلیب بولاغا قیزلار

ابریشیم تئل‌لری تؤکوب اوزونه

دیدیم کی وئریم تئل‌لریزه صاداغا  قیزلار

 

یادیمدان چیخارتسام یار محبتین

او شهلا ***گؤزلرله شیرین صوحبتین

سئودیم آلانمادیم، گئتدی زحمتیم

نییه دوشدوز مندن اوزاغا قیزلار

 

سن اول *** قودرت ازلدن

دوسلوق محبتین وئرمییب الدن

بولوبولو یئریندن گوللر *توشندن

توشمویین سیز مندن ایراغا  قیزلار

 

آچیق صحبت

    محمد:  موسا بگ! بو ساری اینگین ناغیلیدیر. آما ناغیل کامیل دئییلمه‌ییب. بونلاری پایلاشدیغینیزا گؤره وار اولون!

   موسی:   یاشا ممّد بگ. داریخدیغیم آنلاردا آناملا خالامین ضبط ائله‌دیگی سسدن باشقا بیر زاد یوخ.

   ائلناز:           منده بو ناغیلی ائشیتمیشدیم. آمما بیر آز داها اوزون اولمالیدیر. آمما بو قدرلیکده خاطیرلامانیز و یازییا گئچمه نیز دیرلیدیر.

   موسی:   تشکر ائلناز خانیم. منجه موختلف واریانتلار یازیلمالیدیر تا ایچیندن بیر شئیلر آنلاماق اولا...

   محمد: کاش بوتون الیندن گلن انسانلار سیزین کیمی ائشیتدیگی ناغیل‌لاری ضبط ائدیب فیس بوک دا پایلاشسایدیلار. بو دا فیسین فولکلورا ائتدیگی یاردیملاردان ساییلار.

بیر ده بولاغین ایچینده اولان سو اؤنملی‌دیر. سو تورکلرین میتولوژیسینده چوخ اؤنملی رولو وار. بو حاقدا سایین پروفسور بهاالدین اؤگلین ایکی جیلد تورک میتولوژی سیندن یارارلانماق اولار.

 ائلناز: بو آرادا منه بیر شئی کی جالیب گلیر بودورکی، بللی دیر سیز تازا نسلین عکسینه، اؤز فولکلور و ائل ماهنی ناغیللاریلا هله ده یاشاییرسیز نییه کی ایندی کیمسه بونلارا دیر وئرمه ییب اونوتماق حالیندا بیراخیلار. ساغ اولون دقت له یازییا گئچمه نیز اوچون.

  موسی:       اوشاق چاغی بونلارا قولاق آسمیشام. ایندی یئنیدن ایستیرم بیله‌مه دئسینلر ضبط ائدم، خوش گلیر بیله‌مه. اوشاق ایکن بونلار داستان یوخ بیر خیالی و اله چاتماز دونیا ایدی، ایچینده سئیر ائدردیم. تکرار تشکر

 علیرضا:  موسی بی  چوخ گؤزل ناغیلدی، البته ممد بی زنگتنلی و ائلناز خانیم سرداری‌نیا نین دئدیگی کیمی بو ناغیلین بیر چوخ یئرلری ساری اینک آدیلا مشهور اولان ناغیلا بنزیر. آما بونو دا بیلمه‌لییک کی شیفاهی ادبیاتدا، مکتوب ادبیاتین عکسینه ، بیزیم تک اورژینال نسخه میز یوخدور، یوزلرجه واریانت وار هامیسی دا اورژینال ساییلیر!

ناغیلی زنگانین هجری ماحالی آغزیلا یازدیغینیز چوخ دیرلی و دوزگون ایشدیر، هم اثرین اورژیناللیغی قورونور، هم ده یئرل دیالکتلریمیزین گؤزللیگینی سرگیله میش اولموشسونوز. ساغ اولون

موسی:         چوخ ساغ‌ اولون اوستاد

اؤزگور:           چوخ یاشا موسی بی! خویلا زنگان آراسیندا چوخ آرا وار آنجاق رسمی دیلین اولمادیغینا رغما بو قدر یاخینلیق شاشیرتیجیدیر. بونو من ده اوشاق کن آنام و بؤیوک آنامدان ائشیتمیشدیم اما اونوتموشدوم. اونا گؤره ده تشکور ائلیرم. آیریجا زنگان آغزیندا یازین چوخ گؤزل اولوب.

  موسی:       یاشا اؤزگور بی. بیر دنه ناغیل وار، ایچینده پول واحدی "مانات" ایشلنیر. بو چوخ جالیب گلدی منه.

 

مصطفی:  ساری اینگین ناغیلینی قویموشدونوز چوخ جالیب ایدی. اوردا یازمیشدینیز بیر تومج یون وئریر اونو من سومج ائشیتمیشم. استانبولی سوزلوگونده ده سومج دیر. süməc

   علیرضا:  فولکلوروموزدا چوخلو شعرلر وار. بیلیرسیز کی بولاق باشی عاشیقلرین گؤروش یئری اولموشدور.

بو آشیق  شعرینی اؤیرنجیلیک زامانی باکی رادیوسوندان ائشیدیب یاددا ساخلامیشام:

نه ائتمه دی او گول یاناخ

گئن دولاندی، گزدی اوزاخ

گل سینه مین اوستوندن آخ

بلکه اودوم سؤنه بولاخ

بو شعر هانسی عاشیقداندیر گؤره سن؟ شعرین سبکینه گؤره معاصیر عاشیقلارین بیریندن اولاجاغینی دوشونورم.

محمد:  کاش بوتون الیندن گلن اینسانلار سیزین کیمی ائشیتدیگی ناغیللاری ضبط ائدیب فیس بوک دا پایلاشسایدیلار. بو دا فیسین فولکلورا ائتدیگی یاردیملاردان ساییلار.

بیر ده بولاغین ایچینده اولان سو اؤنملیدیر. سو تورک میتولوژیسینده چوخ اؤنملی رولو وار. بو حاقدا سایین پروفسور بهاالدین اؤگلین ایکی جیلد تورک میتولوژی‌سیندن یارارلانماق اولار.

   ائلناز:  بو آرادا منه بیر شئی کی جالیب گلیر بودورکی، بللیدیر سیز تازا نسلین عکسینه، اؤز فولکلور و ائل ماهنیلاری و  ناغیللاریلا هله ده یاشاییرسیز. نییه کی ایندی کیمسه بونلارا دَیَر وئرمه‌ییب اونوتماق حالیندا بوراخیلار. ساغ اولون دقتله یازییا کئچمه‌نیز اوچون.

   موسی:   اوشاق چاغی بونلارا قولاق آسمیشام. ایندی یئنیدن ایستیرم بیله‌مه دئسینلر ضبط ائدم، خوش گلیر بیله‌مه. اوشاق ایکن بونلار داستان یوخ بیر خیالی و ال چاتماز دونیا ایدی، ایچینده سئیر ائدردیم. تکرار تشکر

  علیرضا:  موسی بی ناغیلی زنگانین هجری ماحالی آغزیلا یازدیغینیز چوخ دیرلی و دوزگون ایشدیر، هم اثرین اورژیناللیغی قورونور، هم ده یئرل دیالکتلریمیزین گؤزللیگینی سرگیله میش  بو دا ماراقلی بیر نکته دی کی گرک آراشدیریلسین ... بولاق باشی سئوگیلیلرین گؤروش یئری اولدوغوندان بولاق فولکلوروموزون مضمونو عموما لیریک شعرلر قالیبینده دیر.

سیز بونو نئجه دیرلندیریرسیز؟

بو دا بیر باشقا ماهنی پارچاسی:

ائندیم بولاق باشینا

بیر قیز چیخدی قارشیما ...

سئودا نه دی بیلمیزدیم

   ربابه:                    چرشنبه گونونده, چشمه باشیندا

گؤزوم بیر آلا گؤز جئیرانا دوشدو !

آتدی مژگان اوخون دئیدی سینمدن,

ناز و غمزه لری جانیما دوشدو...!

عاشیق علی‌عسگر

   ناصر:  طبیعتله اوغراشان توپلوملارین ادبیاتی آرتیق لیریک و یا اپیک اولور، شهرییت و یا کندییت باشلاندیقدان سورا، ساتیریک و اخلاقیات قونولاری دا ادبیاتا گیریر، البته بو او آنلامدا دئییل کی قاباقجا بئله بیر ادبیات یوخدو، وار، آنجاق بو زاماندان سونرا و اؤزللیکله اخلاق، دینلرین و دین مرکزلرینین یاراندیغیندان سونرا آرتیق ادبیات قونوسو اولور.

  علیرضا:  عزیز ناصر بی لطفا بو کامنتینیز حاقدا داها اطرافلی دانیشسانیز چوخ یاخشی اولار

   ناصر:  طبیعتله اوغراشان توپلوملارین قونولاری ائله طبیعتده اوز وئرن و اؤزللیکله عینی مسئله‌لری قاوریان قونولارا خلاصه اولور، بو قونولار نه اولا بیلر؟ طبیعت ، مال- داوار، سئوگی، ایگیدلیک، سونرالار اکین بیچین  و عینی مسائل، بئله بیر خالقلارین شامانیزم کیمی دینی اینانجلاری دا چوخ طبیعی و اصلینده اوچماقدان و بعضا جیلد دییشدیکدن آرتیق بیر شئی دئییل، دینلرین گلدیگیندن سونرا و اؤزللیکله بیر یئرده اوتورما  کولتورو یاییلدیقدان سونرا، انسانلار آرتیق بیر سوبژکتیو دوشونجه‌یه ده فیکیرلشیرلر، بئله بیر دورومدا و اؤزللیکله دینلرین اؤرگنتیلری نتیجه‌سینده، (معنا) سؤزلری روشد ائلَمگه باشلیر و دوغال اولاراق بو کلمه‌لر و بو دوشونجه‌لر ادبیاتا گیریر.

   ناصر:  سانیرام، بویوروغوز یئرینه یئتیریلمیش اولسون، هر حالدا لازیم اولورسا من آرتیق آچیقلاییم.

بیر زادی دا علاوه ائتمه لییم، 1820- 1830 لارا قدر چوخلو تورک خالقلاری ایچینده سوبژکتیو و معنا باخیملی کلمه‌لر، چوخ آزدیر و یالنیز بو زاماندان سونرا اسلام دینی تورکلر آراسی اؤنجه‌دن موسلمان اولموش عثمانلیلار طرفیندن یاییلدیقدان سونرا، بئله بیر کلمه‌لر بیزلرین ده ایچینده اؤزو ده عرب دیلیندن گلیب یاییلدی، بو ایسه تقریبن چوخلو تورکلرین هازاماندان مسلمان اولدوغونون تاریخیدیر. بو قونودا نیچه‌نین (یاخشی و پیس اؤته‌سینده) آدلی کیتابی‌نین 53 صفحه سینده راست گلمک اولار. . علاوه ائتمه‌لییم کی، باتی دیل‌لرینده ده بئله دین لغتلری لاتینجه و یا یونانجادیر.

 

   ذکیه:

بولاق باشی توز اولار

اوستو دولو قیز اولار

اییل دسمالین گؤتور

من گوتورسم سؤز اولار...

 

ائندیم بولاق باشینا

یاریم چیخدی قاشیما

آیریلیقدان قورخاردیم

اودا گلدی باشیما

   علیرضا:  ذکیه خانیم  باشقا واریانتی: دا بئله دیر:    

سئودا نه دیر بیلمزدیم

او دا گلدی باشیما

   محمد:  زلیم‌خانین بیر شعری بئله باشلانیر:

آی بولاق باشینا تلَسن گؤزل

عقلیمی باشیمدان آل یاواش یئری.

   محمد:  رحمتلیک زنگانلی ایبی تارچی بیر ماهنی اوخوموشدو

گئتدیم گؤردوم بولاقدادیر ای قیز منه باخ باخ

ال اوزونو یوماقدادیر جئیران منه باخ باخ! ....

   سارسیلماز:   بولاق یئریندن بولاق اولسون سو تؤکمک ایلن بولاق اولماز !

موسی:چوخ  ساغ اولون عزیز خانیملار:  ائلناز سرداری‌نیا، ذکیه ذوالفقاری و جنابلار: اؤزگور قیزیل‌یورد، ربابه ت. زنوزی، سارسیلماز سومر،  علیرضا صرافی، محمد زنگانلی، مصطفی رزاقی، ناصر مرقاتی و.... بو بحثره قاتیلدیب،  زنگینلشدیردیگینیز اوچون.